Edukacja

Zachowanie ex situ cisa pospolitego i jarzębu brekinii

000

„Ochrona ex situ jarzębu brekinii - Sorbus torminalis (L.) Crantz oraz cisa pospolitego - Taxus baccata L., poprzez zachowanie zasobów genowych wybranych rezerwatów w banku nasion oraz utworzenie archiwum klonów cennych drzew zachowawczych jarzębu brekinii".

Projekt współfinansowany ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska
i Gospodarki Wodnej.

Status projektu: Realizowany

  • Okres realizacji: 01.01.2014 – 31.12.2016
  • Wartość projektu: 611 750,00 zł.
  • Kwota dofinansowania: 544 500,00 zł.

Beneficjent: Leśny Bank Genów Kostrzyca

Opis projektu:

Głównym założeniem przedsięwzięcia jest ochrona ex situ dwóch gatunków roślin, prawnie chronionych na mocy Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 20 stycznia 2012 roku, tj. jarzębu brekinii (Sorbus torminalis (L.) Crantz oraz cisa pospolitego (Taxus baccata L.). Gatunki objęte ochroną ścisłą. Ochrona ex situ odbywać się będzie w formie:

  1. Archiwum klonów reprezentującego 78 genotypów drzew zachowawczych jarzębu brekinii;
  2. Długookresowego przechowywania zasobów genowych w Banku Nasion wytypowanych 25 populacji, reprezentujących 6 rezerwatów przyrody jarzębu brekinii i 19 rezerwatów przyrody cisa pospolitego.

Utworzenie Archiwum klonów reprezentujących genotypy drzew zachowawczych jarzębu brekinii.

Do utworzenia archiwum wytypowano 78 drzew drzew zachowawczych, reprezentujących zróżnicowanie występowania stanowisk jarzęba brekinii w Polsce. Z wytypowanych drzew z górnej części drzewa zostaną pozyskane pędy w celu produkcji sadzonek (klonów). Zbiór pędów zostanie przeprowadzony jednorazowo w pierwszym roku realizacji projektu. Produkcja sadzonek będzie trwała 2 lata. Archiwum zostanie założone na terenie Arboretum Leśnego Banku Genów. Powierzchnia projektowanego archiwum wynosi ok 1 ha. Typ siedliskowy lasu - Las Mieszany wyżynny świeży w wariancie wilgotnościowym silnie świeżym. występujące gleby to głównie gleby brunatne kwaśne. Archiwum jest położone na wysokości 420-430 m. n.p.m. W celu zabezpieczenia archiwum od niekorzystnego wpływu zimnego powietrza spływającego z gór, zaplanowano założenie otuliny ze świerka pospolitego, z jednorocznym wyprzedzeniem w stosunku do sadzenia jarzębu brekinii. Klony drzew zachowawczych jarzębu brekinii zostaną posadzone w wieku 2/0, w więźbie 4x4. Każde drzewo będzie posiadało 8 powtórzeń na powierzchni. Rozmieszczenie klonów na powierzchni archiwum zostanie rozlosowane zgodnie z metodyką Instytutu Badawczego Leśnictwa. Przed sadzeniem zaplanowano geodezyjne wytyczenie więźby oraz punktowe przygotowanie gleby (wykonanie za pomocą wiertnicy spalinowej) W dalszej perspektywie, poza ramami czasowymi realizacji projektu, na powierzchni archiwum prowadzone będą prace pielęgnacyjne a w dalszych latach życia archiwum stymulacja obradzania poprzez nawożenie i odpowiednie cięcia. Archiwum będzie mogło w przyszłości pełnić funkcję bazy nasiennej.

Zachowanie zasobów genowych jarzębu brekinii oraz cisa pospolitego w Banku Nasion.

Do zachowania zasobów genowych w formie banku nasion wytypowano 25 populacji rezerwatów przyrody (19 rezerwatów cisa pospolitego oraz 6 rezerwatów jarzębu brekinii). Planowane działanie będzie polegało na próbie zbioru w latach 2014 – 2016 owoców z wytypowanych populacji. Zbiór dojrzałych owoców będzie wykonywany ręcznie przy użyciu metod bezinwazyjnych, technik alpinistycznych w sposób nie uszkadzający korzeni, pni, konarów drzew i będzie uzależniony od faktycznego urodzaju drzew na danym stanowisku. Zbiór owoców ograniczony będzie do maksymalnie 20 % całkowitej ich liczby, dostępnej w dniu zbioru. Powtórny zbiór z tego samego stanowiska nie będzie wykonywany przez dwa kolejne lata. Zbiór owoców nie będzie więc stanowił istotnego zagrożenia dla funkcjonowania populacji gatunków. Przed przystąpieniem do zbioru zostanie wykonany monitoring owocowania drzew na stanowisku, który będzie połączony z weryfikacją liczby drzew na stanowisku, ich cech fenotypowych oraz kondycji zdrowotnej. Monitoring będzie wykonywany w terminie owocowania danego gatunku, co pozwoli na określenie ilości obradzających drzew. Na podstawie danych z monitoringu będzie podejmowana decyzja o zbiorze nasion oraz rozmiarze tego zbioru. Monitoring owocowania zostanie powtórzony w drugim i trzecim roku realizacji projektu, tylko w przypadku brak owocowania gatunku. Tok postępowania z zebranymi i dostarczonymi do LBG owocami, będzie zgodny z obowiązującą "Instrukcją Gromadzenia Zasobów Genowych w Leśnym Banku Genów Kostrzyca". W LBG materiał nasienny zostanie poddany procesowi przygotowania do długoterminowego przechowywania, w jego trakcie oraz po zakończeniu, przed spakowaniem zostaną wykonane oceny żywotności nasion. Zbiorcza informacja dotycząca każdej partii nasion zostanie utrwalona w bazie danych programu SILPWeb Zasoby. Metodyka procesów technologicznych, ocen nasion oraz przechowywania (w warunkach tradycyjnych oraz kriogenicznych, w ciekłym azocie) będzie zgodna z obowiązującą w PGL LP.

 

Cele projektu:

  1. Zachowanie zasobów genowych ex situ, reprezentujących 78 najbardziej okazałych drzew zachowawczych jarzębu brekinii, objętych ochroną i zachowaniem z uwagi na rozmiar (wysokość, pierśnica), zachowując zasadę jak największego zróżnicowania pod kątem występowania stanowisk tego gatunku w Polsce. Stworzenie archiwum klonów wybranych genotypów w postaci żywego banku genów, stanowiącego rezerwuar genetyczny na wypadek zamierania wybranych drzew w środowisku naturalnym.
  2. Zachowanie zasobów genowych ex situ cisa pospolitego poprzez zabezpieczenie nasion gatunku w Banku Nasion. Wytypowane do ochrony i zachowania populacje reprezentują 19 rezerwatów przyrody, charakteryzujących się wysokim poziomem zmienności genetycznej, małą wsobnością i dużą efektywną wielkością populacji.
  3. Zachowanie zasobów genowych ex situ jarzębu brekinii poprzez zabezpieczenie nasion gatunku w Banku Nasion. Wybrane populacje reprezentują 6 rezerwatów przyrody.
  4. Monitoring z weryfikacją liczby, kondycji zdrowotnej oraz zdolności do owocowania drzew na stanowisku.
  5. Popularyzacja przedsięwzięć służących czynnej ochronie przyrody.